1. Bối cảnh mới của ngành hàng hải và vai trò ngày càng nổi bật của yếu tố con người
Trong bối cảnh ngành hàng hải toàn cầu bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với số hóa, tự động hóa, nhiên liệu thay thế và các yêu cầu pháp lý ngày càng khắt khe, yếu tố con người (Human Factor) tiếp tục được các tổ chức hàng hải quốc tế xác định là trung tâm của an toàn, hiệu quả và tính bền vững.
Theo Cơ quan An toàn Hàng hải châu Âu (EMSA), dù công nghệ ngày càng hiện đại, con người vẫn là mắt xích quyết định trong vận hành tàu biển, đặc biệt trong các tình huống phức tạp, khẩn cấp và ra quyết định mang tính đạo đức – pháp lý.
2. Môi trường làm việc khắc nghiệt và những thách thức âm thầm
Báo cáo của EMSA chỉ ra rằng đời sống và điều kiện làm việc của thuyền viên khó khăn hơn nhiều so với những gì thường được nhìn thấy:
* Thời gian làm việc kéo dài, ca trực liên tục
* Áp lực cao khi tàu ra vào cảng, vận hành thiết bị phức tạp
* Sự cô lập xã hội kéo dài trên biển
* Mệt mỏi, căng thẳng tâm lý và rủi ro về sức khỏe tinh thần
Mặc dù Công ước Lao động Hàng hải MLC 2006 đã cải thiện đáng kể điều kiện lao động, việc thực thi trên thực tế vẫn còn nhiều khoảng trống, đặc biệt tại các quốc gia cung ứng lao động hàng hải.
3. Con số đáng chú ý: 25% khiếm khuyết PSC liên quan đến yếu tố con người
Dữ liệu từ các cuộc kiểm tra của Port State Control (PSC) cho thấy: Khoảng 25% các khiếm khuyết được phát hiện có liên quan trực tiếp đến yếu tố con người, chủ yếu nằm trong MLC Title 4 – Chăm sóc sức khỏe, an toàn, phòng ngừa tai nạn cho thuyền viên.
Điều này khẳng định rằng:
* Tai nạn và sự cố hàng hải không chỉ xuất phát từ máy móc
* Năng lực, sức khỏe, nhận thức và hành vi của thuyền viên đóng vai trò quyết định
4. Bảo vệ thuyền viên trước bạo lực và quấy rối – yêu cầu không thể trì hoãn
Một điểm nhấn quan trọng trong nghiên cứu của EMSA là bạo lực và quấy rối trên tàu biển, bao gồm:
* Quấy rối tình dục
* Bắt nạt, phân biệt đối xử
* Lạm dụng quyền lực
Các sáng kiến chung của IMO – ILO – EU, tiêu biểu là dự án Safe Horizons, đang thúc đẩy chính sách “zero tolerance” đối với mọi hình thức bạo lực trên tàu.
Đây không chỉ là vấn đề nhân quyền, mà còn là:
* Yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân lao động trẻ
* Nền tảng để xây dựng văn hóa an toàn và lãnh đạo tích cực trên tàu
5. Số hóa – tự động hóa: cơ hội mới nhưng yêu cầu kỹ năng cao hơn
Sự phát triển của:
* Tàu thông minh
* Tự động hóa
* Hệ thống giám sát từ xa
* Trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ hành trình
đang làm thay đổi sâu sắc vai trò của thuyền viên.
EMSA nhấn mạnh rằng:
* Đào tạo lại (reskilling) và nâng cao kỹ năng (upskilling) là bắt buộc
* Thuyền viên cần được chuẩn bị để làm chủ công nghệ, không bị thay thế bởi công nghệ
Điều này đòi hỏi Công ước STCW phải tiếp tục được cập nhật để phản ánh đúng yêu cầu của kỷ nguyên mới.
6. Nhiên liệu thay thế và thách thức năng lực con người
Việc đưa vào khai thác:
* LNG, methanol, ammonia, hydrogen
* Công nghệ mới liên quan đến an toàn, chữa cháy, ứng phó sự cố
khiến kỹ năng của thuyền viên trở thành yếu tố quyết định mức độ an toàn.
Các hướng dẫn tạm thời của IMO (STCW.7/Circ.25) ban hành năm 2025 đã đặt nền móng cho:
* Chương trình huấn luyện mới
* Đánh giá năng lực phù hợp với tàu sử dụng nhiên liệu thay thế
7. Chuyển đổi số trong quản lý thuyền viên: minh bạch và hiệu quả hơn
EMSA đang phát triển Nền tảng chứng chỉ thuyền viên điện tử của EU, cho phép:
* Cấp và xác minh chứng chỉ điện tử
* Giảm gánh nặng kiểm tra PSC
* Ngăn chặn gian lận hồ sơ thuyền viên
Đây là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa nguồn nhân lực hàng hải.
8. Kết luận: Con người vẫn là trung tâm của ngành hàng hải
Dù công nghệ có phát triển đến đâu, con người vẫn là yếu tố quyết định sự an toàn, hiệu quả và bền vững của vận tải biển.
Thông điệp cốt lõi từ EMSA rất rõ ràng: “Đầu tư cho thuyền viên – từ điều kiện làm việc, sức khỏe, kỹ năng đến văn hóa an toàn – chính là đầu tư cho tương lai của ngành hàng hải.”
