Sở hữu bờ biển dài hơn 3.200km và hàng trăm cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu, nhưng trên “bản đồ số” của ngành hàng hải thế giới, năng lực đóng tàu Việt Nam vẫn hiện lên như những đốm sáng rời rạc, mờ nhạt. Đã đến lúc Hội Khoa học Kỹ thuật Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VISIA) cần một cuộc “đại phẫu” về tư duy quản trị: Chuyển dịch từ kết nối hành chính sang kết nối bằng Dữ liệu lớn (Big Data).

Khi “người khổng lồ” trở nên vô hình

Trong kỷ nguyên mà các chủ tàu tại Athens hay London chỉ mất 30 giây để tra cứu năng lực của một ụ đà tại Thượng Hải hay Busan qua các nền tảng như Clarksons hay Sea-web, thì việc tìm kiếm thông tin về một nhà máy đóng tàu tại Việt Nam lại là một hành trình gian nan.

Nghịch lý đang diễn ra: Chúng ta có những kỹ sư giỏi, những người thợ hàn đạt chuẩn quốc tế, và những nhà máy có khả năng đóng tàu hàng chục vạn tấn. Nhưng tất cả những năng lực đó đang bị “chôn vùi” trong các file hồ sơ giấy hoặc những website doanh nghiệp cũ kỹ.

Các nhà môi giới quốc tế gọi đây là hiện tượng “Invisible Capacity” (Năng lực vô hình). Khi bạn không xuất hiện trên màn hình radar tìm kiếm của họ với đầy đủ thông số kỹ thuật (Track Record, Facility Specs), bạn mặc nhiên không tồn tại. Hậu quả là Việt Nam đang để tuột mất hàng tỷ đô la giá trị đơn hàng đóng mới và sửa chữa vào tay các đối thủ trong khu vực chỉ vì… thiếu dữ liệu minh bạch.

Không chỉ mất thị trường quốc tế, ngay tại sân nhà, sự đứt gãy thông tin cũng đang kìm hãm sự phát triển. Các nhà máy đóng tàu vẫn phải nhập khẩu vật tư nước ngoài với giá cao, trong khi nhiều doanh nghiệp phụ trợ trong nước hoàn toàn sản xuất được nhưng lại không có kênh nào để “chào hàng” hiệu quả.

VSDI – Lời giải chiến lược từ VISIA

Nhận diện “lỗ hổng chiến lược” này, Hội Khoa học Kỹ thuật Tàu thủy Việt Nam (VISIA) đang đứng trước một sứ mệnh lịch sử tại Hội nghị lần này. Đó là việc khởi xướng dự án “Cổng thông tin Dữ liệu & Trí tuệ Ngành đóng tàu Việt Nam” (VSDI – Vietnam Shipbuilding Database & Intelligence).

Đây không phải là một danh sách hội viên thông thường. VSDI được định hình là một Hệ sinh thái số (Digital Ecosystem), nơi biến dữ liệu thô thành tài sản kinh tế.

Theo đề án, VSDI sẽ được cấu trúc dựa trên các chuẩn mực hàng hải quốc tế với 3 trụ cột:

1. Bản đồ Năng lực Hạ tầng (Infrastructure Intelligence): Số hóa toàn bộ thông số kỹ thuật của các ụ nổi, triền đà, cẩu trục… giúp khách hàng quốc tế lọc và tìm kiếm nhà máy phù hợp chỉ trong vài cú nhấp chuột.

2. Hồ sơ Kinh nghiệm Số (Digital Track Record): Cập nhật thời gian thực lịch sử các con tàu đã bàn giao. Đây chính là “chứng minh thư” uy tín nhất để các nhà máy Việt Nam tham gia đấu thầu quốc tế.

3. Hub Kết nối Chuỗi cung ứng (Supply Chain Hub): Sàn giao dịch B2B kết nối nhu cầu vật tư của nhà máy với năng lực sản xuất của các đơn vị công nghiệp phụ trợ nội địa.

Từ “Hội họp” đến “Kiến tạo giá trị”

Một chuyên gia cao cấp ngành hàng hải nhận định: “Nếu VISIA thực hiện thành công VSDI, đây sẽ là cuộc cách mạng thay đổi hoàn toàn vị thế của Hội. Từ một tổ chức giao lưu nghề nghiệp, VISIA sẽ trở thành một ‘Data Hub’ – trái tim thông tin của toàn ngành.”

Dữ liệu từ VSDI không chỉ phục vụ marketing. Nó còn là cơ sở khoa học (Data-driven) để VISIA tham mưu cho Chính phủ trong việc hoạch định Chiến lược biển đến năm 2050. Chúng ta không thể xin cơ chế ưu đãi dựa trên những báo cáo chung chung. Chúng ta cần những con số biết nói về tỷ lệ nội địa hóa, về năng lực dư thừa và về tiềm năng thị trường.

Cần một cái bắt tay của thời đại số

Hội nghị VISIA sắp tới không chỉ là dịp để gặp gỡ, mà là thời điểm để bấm nút “Kích hoạt” cho chiến lược số hóa này.

Thế giới không chờ đợi chúng ta. Các quốc gia đóng tàu láng giềng đã ứng dụng AI và Blockchain vào quản lý chuỗi cung ứng. Ngành đóng tàu Việt Nam muốn vươn ra biển lớn, trước hết phải bước ra khỏi “vùng tối” của dữ liệu.

Đã đến lúc các doanh nghiệp đóng tàu, từ khối quốc doanh đến tư nhân, cần ngồi lại, không chỉ để bắt tay nhau, mà để cùng nhau xây dựng một “Cơ sở dữ liệu quốc gia”. Đó mới chính là tấm vé thông hành quyền lực nhất để con tàu Việt Nam rẽ sóng ra khơi.

“Trong kỷ nguyên 4.0, Dữ liệu là dầu mỏ mới. Nếu ngành đóng tàu Việt Nam tiếp tục để ‘mỏ dầu’ này ngủ yên, chúng ta đang lãng phí nguồn lực lớn nhất để cạnh tranh toàn cầu.”

Bài viết chào mừng Hội nghị VISIA 2026 tại Hà Nội.

Seafarer Club – Thành viên Hiệp hội VISIASài Gòn, ngày 29/01/2026